คำขวัญจังหวัดพะเยา

กว๊านพะเยาแหล่งชีวิต ศักดิ์สิทธิ์พระเจ้าตน

หลวง บวงสรวงพ่อขุนงำเมือง งามลือเลื่องดอยบุษราคัม

วัดศรีอุโมงค์คำ ซึ่งเป็นวัดที่มีพระเจดีย์ สมัยเชียงแสน ที่อยู่ในสภาพสมบูรณ์มาก และเป็นวัดที่ประดิษฐาน พระพุทธรูป คู่เมืองพะเยา อีกองค์หนึ่งนามว่า “หลวงพ่องามเมืองเรืองฤทธิ์” แต่ชาวบ้านเรียกว่า “พระเจ้าล้านตื้อ” ซึ่งถือกันว่า เป็นพระพุทธรูป ที่มีลักษณะงดงาม ที่สุดในลานนาไทย และนับเป็นเอกลักษณ์ ทางศิลปะ ของภูกามยาวโดยเฉพาะ

กว๊านพะเยา เป็นบึงธรรมชาติ ที่งดงาม มีน้ำใสสะอาด เนื้อที่กว้างประมาณ ๑๒,๘๐๐ ไร่ เป็นที่เพาะพันธุ์ปลา ชนิดต่างๆ เช่นปลาหมอเทศ ปลานิล ปลาใน ปลาช้างลาย ปลากราย ฯลฯ บริเวณชายกว๊าน มีร้านอาหารมากมาย เหมาะ จะไปนั่งเล่นพักผ่อนหยอ่นใจในยามเย็น

น้ำตกจำปาทอง มีลักษณะเป็นน้ำตกสูงชัน น้ำใสสะอาด น้ำตกลงมาเป็นชั้น ๆ คล้ายงาช้างบ้าง หัวช้างบ้าง มีชื่อเรียกตามลักษณะ เช่น วังจำปา ตาดหัวช้าง ฯลฯ การเดินทางจากทางหลวงสายพะเยา-เชียงราย ตรงหลักกิโลเมตรที่ 7 มีทางแยกเข้าไปยัง ตัวน้ำตก ระยะทางประมาณ 16 กิโลเมตรครับ มีหน่วยพิทักษ์อุทยานฯ ตั้งอยู่ด้วย

อุทยานแห่งชาติภูซาง มีพื้นที่ครอบคลุมพื้นที่ดินบริเวณป่าน้ำหงา วฝั่งซ้ายในท้องที่ตำบลตับเต่า ตำบลหงาว อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย และป่าน้ำเปื๋อย ป่าน้ำหย่วน และป่าน้ำลาว ในท้องที่ตำบลภูซาง ตำบลทุ่งกล้วย ตำบลร่มเย็น ตำบลแม่ลาว อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา มีสภาพภูมิประเทศเป็นเทือกเขา มีความอุดมสมบูรณ์ประกอบด้วยทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญและมีค่า เช่น พันธุ์ไม้ ของป่า สัตว์นานาชนิด ตลอดจนทิวทัศน์ป่า และภูเขาที่สวยงาม มีเนื้อที่ประมาณ 284.8 ตารางกิโลเมตร หรือ 178,049.62 ไร่ ได้ประกาศจัดตั้งเป็น “อุทยานแห่งชาติภูซาง” เมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2543

วัดติโลกอาราม เป็นโบราณสถานแห่งหนึ่งที่จมอยู่ในกว๊านพะเยา เป็นวัดที่พระเจ้าติโลกราช แห่งราชอาณาจักรล้านนา โปรดให้พระยายุทธิษถิระ เจ้าเมืองพะเยา สร้างขึ้นในราวปี พ.ศ. 2019-2029 ในบริเวณที่เรียกว่า บวกสี่แจ่ง
วัดแห่งนี้เป็นชื่อวัดที่ปรากฏอยู่ในศิลาจารึก ซึ่งถูกค้นพบได้ในวัดร้างกลางกว๊านพะเยาหรือในบริเวณหนองเต่า จากข้อความที่ปรากฏในศิลาจารึก ทำให้รู้ว่าวัดนี้มีอายุเก่าแก่มากกว่า 500 ปี สร้างในสมัยพระเจ้าติโลกราช กษัตริย์ผู้ครองเมืองเชียงใหม่ วัดนี้มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ เพราะเป็นวัดที่มีผู้ปกครองเมืองพะเยาได้สร้างถวาย เพื่อเป็นการเทิดพระเกียรติแก่พระเจ้าติโลกราช ในฐานะทรงเป็นกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่แห่งอาณาจักรล้านนา

น้ำตกห้วยชมพู เป็นน้ำตกที่มีสีสวยงามตามธรรมชาติ โดยเฉพาะในช่วงเดือน กันยายน – ธันวาคม จะพบกับพันธุ์ไม่นานาชนิด ป่าเขาลำเนาไพร และดอกไม้ตามธรรมชาติ ที่สวยงาม ชมทะเลหมอกที่ยอดดอย ชมพระอาทิตย์ตกดินที่สวยงาม ชมถ้ำมหัศจรรย์ มากกว่า 10 แห่ง ( ถ้ำผนแสนห่า ถ้ำป่องเปลว บ่อน้ำทิพย์มหัศจรรย์ ถ้ำกิ่วส้าน หรือถ้ำโจร ถ้ำผาสลอน ท่าผ้าขาว ถ้ำผาตูบ ถ้ำพันกานต์ เป็นต้น อุทยานภูลังกา อยู่ในท้องที่อำเภอเชียงคำและอำเภอปง จังหวัดพะเยา อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าน้ำเปื๋อย ป่าน้ำหยวนและป่าน้ำลาว และป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ยม มีเนื้อที่ประมาณ 7,800 ไร่ กรมป่าไม้ได้ประกาศจัดตั้งเมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม 2545

หอวัฒนธรรมนิทัศน์ อยู่ใกล้กับวัดศรีโคมคำ เป็นพิพิธภัณฑ์ที่มีรูปแบบการตกแต่งสวยงามจัดแสดงโบราณวัตถุ เอกสารข้อมูลสำคัญทางประวัติศาสตร์ของจังหวัดพะเยา และเรื่องราวความเป็นมาทั้งด้านวรรณกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น วัฒนธรรมประเพณี และวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวพะเยา

อุทยานแห่งชาติดอยหลวง(ดอยหนอก) อยู่ในเทือกเขาดอยหลวง มีลักษณะนูนขึ้นมาเป็นรูปรีคล้ายโหนกวัว เป็นภูเขาที่มีหน้าผาสูงชันสามารถมองเห็นได้จากเบื้องล่างทางทิศตะวันออกของ กว๊านพะเยา ทิศเหนือถนนพหลโยธินไปจังหวัดเชียงราย การไปเที่ยวดอยหนอกเริ่ม ต้นจากหน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติดอยหลวง ที่ 6 (น้ำตกจำปาทอง) ใช้เวลาเดินเท้าประมาณ 10 ชั่วโมง เพื่อไปชมโบราณสถานที่ครูบาศรีวิชัยเป็นผู้สร้างไว้ ชมพันธุ์ไม้ กล้วยไม้ป่า ที่หายาก นก ผีเสื้อ และแมลงต่างๆ ชมทิวทัศน์บริเวณกว๊านพะเยา และชมดวงอาทิตย์ขึ้นยามเช้าในสภาพอากาศที่หนาวเย็นปกคลุมด้วยม่านหมอก การเข้ามาท่องเที่ยวควรติดต่อเจ้าหน้าที่เพื่อนำทางด้วย
กิจกรรม – ชมทิวทัศน์ – ชมประวัติศาสตร์ – ชมพรรณไม้ – ดูนก – ดูผีเสื้อ – เดินป่าระยะไกล